Istorijat Federalnog zavoda za programiranje razvoja

Odlukom Skupštine Narodne Republike Bosne i Hercegovine,  1946. godine, osnovana je institucija za planiranje razvoja, koja je nazvana Planska komisija, a kasnije preimenovana u Republički zavod za društveno planiranje i ekonomsko istraživanje. Zavod se bavio planiranjem razvoja Narodne, kasnije Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine, donosio planove razvoja – kratkoročne, srednjoročne i dugoročne - koji su usvajani na zasjedanjima Skupštine SRBiH, kao i mjere ekonomske politike, koje su usvajane za svaku godinu. Pri Zavodu je djelovao Ekonomski institut, koji se kasnije izdvojio u zasebnu državnu, odnosno društvenu instituciju. Skupština Republike je usvojila Zakon o planiranju, koji je bio neka vrsta okvira za rad Zavoda. Kao što je, na nivou SFRJ, postojao Zakon o nerazvijenim republikama, tako je Skupština SRBiH donijela Zakon o izrazito nerazvijenim opštinama, kojim je, putem Fonda o razvoju nerazvijenih, koji je djelovao u okviru Republičkog zavoda za društveno planiranje i ekonomsko istraživanje (pripojen Zavodu 1975. godine), regulisan način finansiranja i razvoja izrazito nerazvijenih opština u Republici. Jedan od osnovnih zadataka Zavoda bio je praćenje ostvarivanja godišnjih rezolucija razvoja, a u okviru Zavoda bilo je više sektora – za privredu, društvene djelatnosti, ekonomske odnose, kao i poseban Sektor za narodnu odbranu.  

Sve do početka 1950. godine privreda u bivšoj Jugoslaviji, pa prema tome i u republikama i pokrajinama,  je imala sve karakteristike centralističkog sistema planiranja. Planiranje je bilo zamišljeno kao bitno oruđe za direktno i cenralizovano rukovođenje privredom. U toku početne etape poslijeratnog privrednog razvoja, ovaj sistem je znatno uticao na povećanje stope akumulkacije i koncentraciju investicija i materijalnih i ljudskih resursa, s ciljem da se izvrši temeljna strukturalna transformacija privrede. Kasnije se ispostavilo da centrtalizovani sistem ne može obezbijediti dovoljno prostora inicijativi i drugim vrijednosnim ekonomskim kriterijima, pa se već krajem četrdesetih i početkom pedesetih godina pristupilo donošenju petogodišnjih (srednjoročnih) planova razvoja. Prvi petogodišnji plan je bio za period 1947-1951. godine, drugi je za period 1957-1961. (za period 1951-1956. godine nije donošen), zatim slijedi treći plan (1961-1965.), pa 1965-1971., potom 1971-1976. godine i tako redom. Tako je planiranje i programiranje, uz visok stepen autonomije, postalo trajan i stabilan elemenat ukupnog privrednog i društvenog razvoja u Bosni i Hercegovini.   

Od 1963. do 1971. godine direktor Zavoda je bio Izet Zubović, nakon njega    Muhamed Hadžić, a 1971. godine za direkora postavljen Nikola Stojanović (pomoćnik je bio Hasan  Zolić). Poslije Stojanovića, za v.d. direktora je postavljen Mensur Smajlović. Kada se 1975. godine Fond za razvoj nerazvijenih opština BiH, čiji je direktor bio Luka Reljić, pripojio Republičkom zavodu, Reljić je prvo postavljen na mjesto zamjenika direktora, a potom je, u dva mandata, bio direktor Zavoda.  Isto kao i Reljić, na toj funkciji, dakle, dva mandata, je bio Dževad Derviškadić, koji je tu dužnost obavljao sve do prvih višestranačkih izbora u BiH, 1990. godine, kada je na funkciju  direktora Zavoda izabran Ibrahim Čolakhodžić.

Svi direktori Zavoda, od njegovog osnivanja pa da rata, bili su članovi Vlade, u to vrijeme Izvršnog vijeća Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine. Direktori koji su, poslije rata, pa sve do danas, birani ili imenovani na ta mjesta, nisu bili članovi Vlade, ali su do kraja 1996. godine učestvovali u radu, odnosno prisustvovali sjednicama Vlade. Posljednji direktor Zavoda, koji je učestvovao u radu Vlade je Ibrahim Čolakhodžić, a u to vrijeme (1994-1996.) premijer Vlade Federacije BiH je bio Haris Silajdžić. Nakon Čolakhodžića, ni jedan direktor Zavoda nije bio član Vlade i nije učestvovao u radu, niti je prisustvovao sjednicama Vlade Federacije BiH.

U toku rata, 1993. godine, Republički zavod za društveno planiranje i ekonomsko istraživanje  je promijenio ime u Državni zavod za programiranje razvoja. Zavod u toku rata, kao i brojne druge institucije, praktički nije radio.

Poslije Dejtonskog mirovnog sporazuma, marta 1996. godine se ukida Državni zavod i uspostavlja Federalni zavod za programiranje razvoja, koji ovo ime nosi i danas.

Neposredno poslije rata, ova institucija je praktički bila bez direktora, a za vrijeme Vlade premijera Edhema Bičakčića (1996-2001.) za direktora je postavljen Mirsad Hromić, koji je na toj funkciji bio do 2002. godine. Njegov zamjenik je bio Ante Gavran. Godine 2002., kada je  na čelu Vlade bio Alija Behmen,  na funkciju direktora je došao Nešet Muminagić (zamjenik Đapan Ljubiša). U mandatu premijera Nedžada Brankovića,  u martu 2009. godine, na  funkciju direktora Zavoda imenovan je Ljubiša Đapan, koji ovu funkciju obavlja i danas.

Svakako da ukupan višedecenijski planski privredni i društveni razvoj BiH – i kao federalne jedinice u sastavu bivše države - Jugoslavije - i kao samostalne suverene države - Bosne i Hercegovine -  treba posmatrati kroz nezamjenjivu i angažovanu ulogu Federalnog zavoda za programiranje razvoja u izradi brojnih analiza o faktorima, uslovima i mogućnostima razvoja svih privrednih i društvenih segmenata (šumarstvo, metalurgija, tekstilna industrija, poljorivreda, rudarstvo, hemijska industrija...). U pripremi tih godišnjih analiza polazilo se od opredjeljenja utvrđenih u dugoročnjim programima razvoja privrednih i društvenih djelatnosti u BiH.

Od važnijih se mogu izdvojiti aktivnosti na donošenju Uredbe o strateškom planiranju, Priručnika za strateško planiranje, Uredbe o načinu pripreme, procjeni uticaja i odabiru politika u postupku izrade akata koje predlažu i donose Vlada Federacije BiH i federalna ministarstva, Priručnika za razvoj javnih politika za državne službenike u BiH, kao i  dokument o sivoj ekonomiji u FBiH 2008. Kontinuirano godišnje su rađeni dokumenti o makroekonomskim pokazateljima po kantonima, o socioekonomskim pokazateljima po opštinama u FBiH, zatim izvještaji o razvoju Federacije BiH, te dokumenti o  ekonomskim slobodama u BiH, o konkurentnosti Bosne i Hercegovine, lakoći poslovanja u BiH.

Zavod kontinuirano priprema godišnje programe rada Vlade Federacije BiH i godišnje izvještaje o radu Vlade Federacije BiH, te priprema ili učestvuje u pripremama brojnih projekata, kao što su Projekat implementacije Strategije razvoja i Strategije socijalnoig uključivanja, Projekat strateškog planiranja i razvoja javnih politika, Projekat integriranog lokalnog razvoja i druge dokumente značajne za razvoj Federacije BiH i države BiH.

Zavod je samostalno ili u saradnji sa drugim institucijama i nevladinim organizacijama, pripremao, organizovao i/li učestvovao u brojnim radionicama, kao što je radionica o razvoju javnih politika, o Nacrtu zakona o planiranju i upravljanju razvojem, kao i o simulaciji procesa strateškog planiranja.

FBiH u brojevima

Pokazatelj 2015 2014 2013 2012 2011
Stopa nezaposlenosti - anketa 29,1 28,4 27,6 29,4 29,2
Stopa nezaposlenosti - administrativna 46,4 46,9 47,4 46,8 45,7
GDP u mil. KM 18.677 17.813 17.375 17.013 16.926
Inflacija/deflacija u % -0,7 -0,7 -0,2 2,1 3,6
Stopa rasta industrijske proizvodnje  
Prosječna neto plaća u FBiH 830 833 835 830 819
Prirodni priraštaj u FBiH -2.126 -422 -186 768 1.182

Saznaj više